Dịch Vụ Thiết Kế Web
Chiến tranh thế giới thứ hai, hay Chiến tranh thế giới thứ hai (1 tháng 9 năm 1939 - 2 tháng 9 năm 1945), là một cuộc xung đột toàn cầu giữa hai liên minh: phe Đồng minh và phe Trục. Hầu hết các quốc gia trên thế giới đều đã tham gia. Xe tăng và máy bay đóng vai trò chính, trong đó máy bay cho phép ném bom chiến lược các thành phố và sử dụng vũ khí hạt nhân duy nhất từng được sử dụng trong chiến tranh. Chiến tranh thế giới thứ hai là cuộc xung đột đẫm máu nhất trong lịch sử, gây ra cái chết của 60 đến 75 triệu người. Hàng triệu người đã chết do các cuộc thảm sát, nạn đói, bệnh tật và diệt chủng, bao gồm cả Holocaust. Sau chiến thắng của phe Đồng minh, Đức, Áo, Nhật Bản và Triều Tiên đã bị chiếm đóng, và các nhà lãnh đạo Đức và Nhật Bản đã bị đưa ra xét xử vì tội ác chiến tranh.
Nguyên nhân của Chiến tranh thế giới thứ hai bao gồm những căng thẳng chưa được giải quyết sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, sự trỗi dậy của chủ nghĩa phát xít ở châu Âu và chủ nghĩa quân phiệt ở Nhật Bản. Các sự kiện chính trước chiến tranh bao gồm việc Nhật Bản xâm lược Mãn Châu vào năm 1931, Nội chiến Tây Ban Nha, sự bùng nổ của Chiến tranh Trung - Nhật lần thứ hai vào năm 1937, và việc Đức sáp nhập Áo và vùng Sudetenland. Chiến tranh thế giới thứ hai thường được coi là bắt đầu vào ngày 1 tháng 9 năm 1939, khi Đức Quốc xã, dưới sự lãnh đạo của Adolf Hitler, xâm lược Ba Lan, sau đó Vương quốc Anh và Pháp tuyên chiến với Đức. Ba Lan cũng bị Liên Xô xâm lược vào giữa tháng 9 và bị phân chia giữa Đức và Liên Xô theo Hiệp ước Molotov - Ribbentrop. Năm 1940, Liên Xô sáp nhập các quốc gia vùng Baltic và một phần của Phần Lan và Romania, trong khi Đức chinh phục Na Uy, Đan Mạch, Bỉ, Luxembourg và Hà Lan. Sau sự sụp đổ của Pháp vào tháng 6 năm 1940, cuộc chiến tiếp tục chủ yếu giữa Đức, nay được sự hỗ trợ của Ý phát xít, và Đế quốc Anh cùng Khối Thịnh vượng chung Anh, với các trận đánh diễn ra ở Balkan, Địa Trung Hải và Trung Đông, Đông Phi, Trận không chiến Anh và cuộc oanh tạc Blitz, và Trận hải chiến Đại Tây Dương. Đến giữa năm 1941, Nam Tư và Hy Lạp cũng đã bị các nước phe Trục đánh bại. Tháng 6 năm 1941, Đức xâm lược Liên Xô, mở ra Mặt trận phía Đông.
Tháng 12 năm 1941, Nhật Bản tấn công các lãnh thổ của Mỹ và Anh ở châu Á và Thái Bình Dương, bao gồm cả Trân Châu Cảng ở Hawaii, dẫn đến việc Hoa Kỳ tham chiến chống lại phe Trục. Nhật Bản đã chinh phục phần lớn vùng duyên hải Trung Quốc và Đông Nam Á, nhưng sự tiến quân của họ ở Thái Bình Dương đã bị chặn lại vào tháng 6 năm 1942 tại Trận Midway. Đầu năm 1943, lực lượng phe Trục bị đánh bại ở Bắc Phi và tại Stalingrad thuộc Liên Xô. Cuộc xâm lược Ý của phe Đồng minh vào tháng 7 đã dẫn đến sự sụp đổ của chế độ phát xít tại đây, và các cuộc tấn công của phe Đồng minh ở Thái Bình Dương và Liên Xô đã buộc phe Trục phải rút lui trên tất cả các mặt trận. Năm 1944, phe Đồng minh phương Tây xâm lược Pháp tại Normandy, và Liên Xô tiến sâu vào Trung Âu. Nhật Bản cũng phải chịu những tổn thất nặng nề, bao gồm việc hải quân bị Hoa Kỳ tàn phá, mất các hòn đảo trọng yếu ở Tây Thái Bình Dương và các thất bại ở Miến Điện.
Cuộc chiến tranh ở châu Âu kết thúc với việc giải phóng các vùng lãnh thổ bị Đức chiếm đóng và cuộc tiến công vào nước Đức của phe Đồng minh, đỉnh điểm là sự kiện Berlin thất thủ trước quân đội Liên Xô và sự đầu hàng vô điều kiện của Đức vào ngày 8 tháng 5 năm 1945. Vào các ngày 6 và 9 tháng 8, Mỹ đã ném bom nguyên tử xuống Hiroshima và Nagasaki, tiếp theo là cuộc tiến công của Liên Xô vào Mãn Châu do Nhật Bản chiếm đóng. Nhật Bản tuyên bố đầu hàng vô điều kiện vào ngày 15 tháng 8 và ký văn kiện đầu hàng vào ngày 2 tháng 9 năm 1945. Chiến tranh thế giới thứ hai đã làm thay đổi các cấu trúc chính trị, kinh tế và xã hội của thế giới, đồng thời thiết lập nền tảng cho các quan hệ quốc tế trong suốt phần còn lại của thế kỷ 20 và bước sang thế kỷ 21. Liên Hợp Quốc được thành lập nhằm thúc đẩy hợp tác quốc tế và ngăn ngừa các cuộc xung đột trong tương lai, với các cường quốc chiến thắng là Trung Quốc, Pháp, Liên Xô, Anh và Mỹ trở thành các thành viên thường trực của Hội đồng Bảo an. Liên Xô và Mỹ vươn lên trở thành các siêu cường đối đầu, tạo tiền đề cho Chiến tranh Lạnh. Trong bối cảnh châu Âu bị tàn phá nặng nề, tầm ảnh hưởng của các cường quốc khu vực này đã suy giảm, châm ngòi cho quá trình phi thực dân hóa ở châu Phi và châu Á. Nhiều quốc gia có nền công nghiệp bị tàn phá đã bước vào giai đoạn phục hồi và phát triển kinh tế.
Ngày bắt đầu và kết thúc
Xem thêm: Danh sách các dòng thời gian của Chiến tranh thế giới thứ hai
Các dòng thời gian của Chiến tranh thế giới thứ hai
Theo trình tự thời gian
Tiền đề
Sự kiện (ở châu Á ở châu Âu)
Hậu quả
- 1939
- 1940
- 1941
- 1942
- 1943
- 1944
- 1945
- Hậu quả
Theo chủ đề
Nguyên nhân (Ngoại giao)
Tuyên chiến
Trận chiến Chiến dịch
Theo chiến trường
Trận chiến các hoạt động không quân ở châu Âu
Mặt trận phía Đông Dự án Manhattan
Mặt trận trong nước Vương quốc Anh
Sự đầu hàng của các đội quân phe Trục
vte
Hầu hết các sử gia đồng ý rằng Chiến tranh thế giới thứ hai bắt đầu bằng cuộc xâm lược Ba Lan của Đức vào ngày 1 tháng 9 năm 1939 và việc Anh, Pháp tuyên chiến với Đức hai ngày sau đó.[1] Các mốc thời gian đánh dấu sự khởi đầu của Chiến tranh Thái Bình Dương bao gồm sự kiện bắt đầu Chiến tranh Trung - Nhật lần thứ hai vào ngày 7 tháng 7 năm 1937, hoặc cuộc xâm lược Mãn Châu của Nhật Bản trước đó vào ngày 18 tháng 9 năm 1931.[2][3][4][5] Các ngày bắt đầu khác được đề xuất bao gồm cuộc xâm lược Abyssinia của Ý vào ngày 3 tháng 10 năm 1935.[6] Sử gia người Anh Antony Beevor coi sự khởi đầu của Chiến tranh thế giới thứ hai là các trận chiến Khalkhin Gol diễn ra giữa Nhật Bản và lực lượng của Mông Cổ cùng Liên Xô từ tháng 5 đến tháng 9 năm 1939.[7] Một số người khác coi Nội chiến Tây Ban Nha là sự khởi đầu hoặc tiền đề của Chiến tranh thế giới thứ hai.[8][9]
Ngay ket thuc chien tranh cung khong duoc nhan thong nhat. Vao thoi diem do, nguoi ta thuong cho rang chien tranh ket thuc voi viec ngung ban vao ngay 15 thang 8 nam 1945 (Ngay Chien thang chong Nhat), thay vi viec Nhat Ban dau hang trang chinh vao ngay 2 thang 9 nam 1945, su kien chinh thuc ket thuc chien tranh o chau A. Mot hiep uoc hoa binh giua Nhat Ban va Dong minh duoc ky vao nam 1951.[10] Mot hiep uoc nam 1990 ve tuong lai cua Duc da cho phep viec thong nhat Duc Dong va Duc Tay dien ra.[11] Khong co hiep uoc hoa binh chinh thuc nao giua Nhat Ban va Lien Xo duoc ky bao gio, mac du tinh trang chien tranh giua hai nuoc da cham dut boi Tuyen bo chung Xo-Nhat nam 1956, dong thoi phuc hoi moi quan he ngoai giao day du giua hai nuoc.[12][13]
Boi canh
Bai viet chinh: Nguyen nhan cua Chien tranh the gioi thu hai
Hau qua cua Chien tranh the gioi thu nhat
Dai hoi Hoi quan cac quoc gia, to chuc tai Geneva, Thuy Si (1930)
Chien tranh the gioi thu nhat da thay doi hoan toan ban do chinh tri chau Au. Cac quoc gia noi bat nhat cua phe Trung tam deu mat lanh tho trong cac hiep uoc hoa binh tuong ung cua ho tai thoi diem ket thuc xung dot. Cac quoc gia moi duoc thanh lap tu viec giai tan cac de quoc Au-Hung, Ottoman va Nga.[14]
De ngan chan mot cuoc chien tranh the gioi trong tuong lai, Hoi quan cac quoc gia duoc thanh lap vao nam 1920 boi Hoi nghi Hoa binh Paris. Chuc nang chinh cua to chuc nay la ngan chan xung dot vu trang thong qua an ninh tap the, giam vu trang luc quan va hai quan, dong thoi giai quyet cac tranh chap quoc te thong qua cac cuoc dam phan hoa binh va trong tai.[15]
Mac du co tinh cam hoa binh manh me sau Chien tranh the gioi thu nhat, chu nghia dan toc chu truong thu hoi lanh tho va trung phat da xuat hien o mot so nuoc chau Au.[16] Nhung tinh cam nay dac biet noi bat o Duc do viec mat mien lanh tho, thuoc dia va tai chinh dang ke do Hiep uoc Versailles ap dat. Duoi hiep uoc nay, Duc mat khoang 13 phan tram lanh tho trong nuoc va tat ca cac thuoc dia o nuoc ngoai, trong khi viec sáp nhap cac nuoc khac cua Duc bi cam, cac khoan boi thuong chien tranh duoc ap dat, va gioi han duoc dat tren quy mo va nang luc cua luc luong vu trang cua dat nuoc.[17]
Duc va Y
Đế quốc Đức bị giải tán trong cuộc cách mạng Đức năm 1918-1919, và một chính phủ dân chủ, sau này được gọi là Cộng hòa Weimar, đã được thành lập. Giai đoạn giữa hai cuộc chiến tranh chứng kiến sự xung đột giữa những người ủng hộ nền cộng hòa mới và những kẻ phản đối cứng rắn ở cả hai phe cánh hữu và cánh tả. Ý, với tư cách là đồng minh của Hiệp ước, đã giành được một số lãnh thổ sau chiến tranh; tuy nhiên, những người dân tộc chủ nghĩa Ý đã tức giận vì những lời hứa của Vương quốc Anh và Pháp nhằm đảm bảo Ý tham gia vào cuộc chiến đã không được thực hiện trong hiệp định hòa bình. Từ năm 1922 đến năm 1925, phong trào phát xít do Benito Mussolini lãnh đạo đã nắm quyền ở Ý với một chương trình nghị sự dân tộc chủ nghĩa, toàn trị và hợp tác giai cấp nhằm bãi bỏ nền dân chủ đại diện, đàn áp các lực lượng xã hội chủ nghĩa, cánh tả và tự do, và theo đuổi một chính sách đối ngoại mở rộng hung hăng nhằm biến Ý thành một cường quốc thế giới, hứa hẹn việc tạo ra một "Đế quốc La Mã Mới".[18]
Adolf Hitler tại một cuộc biểu tình chính trị của Đức Quốc xã ở Nuremberg, tháng 8 năm 1933