Usługi projektowania stron internetowych
II wojna swiatowa, lub druga wojna swiatowa (1 wrzesnia 1939 - 2 wrzesnia 1945), byla globalnym konfliktem miedzy dwiema koalicjami: aliantami i panstwami osi. Udzial wzielo w niej niemal wszystkie panstwa swiata. Czolgi i samoloty odegraly glowna role, te drugie umozliwiajac strategiczne bombardowania miast i zrzucenie jedynej broni jadrowej uzytej podczas wojny. II wojna swiatowa byla najsmiertelniejszym konfliktem w historii, powodujac smierc 60 do 75 milionow ludzi. Miliony zginely w wyniku masakr, glodu, chorob i ludobojstw, w tym Holokaustu. Po zwyciestwie aliantow Niemcy, Austria, Japonia i Korea zostaly okupowane, a przywodcy niemieccy i japonscy byli sadzeni za zbrodnie wojenne.
Przyczyny II wojny swiatowej obejmowaly nierozwiazane napiecia po I wojnie swiatowej oraz wzrost faszyzmu w Europie i militaryzmu w Japonii. Kluczowe wydarzenia poprzedzajace wojne to inwazja Japonii na Mandzurie w 1931 roku, hiszpanska wojna domowa, wybuch drugiej wojny chinsko-japonskiej w 1937 roku oraz aneksje Austrii i Kraj Sudetow przez Niemcy. Uwaza sie, ze II wojna swiatowa zaczela sie 1 wrzesnia 1939 roku, kiedy nazistowskie Niemcy pod przywodztwem Adolfa Hitlera najechaly Polske, po czym Wielka Brytania i Francja wypowiedzialy wojne Niemcom. Polska zostala rowniez najechana przez Zwiazek Radziecki w polowie wrzesnia i podzielona miedzy Niemcy i Zwiazek Radziecki na mocy paktu Molotowa-Ribbentropa. W 1940 roku Zwiazek Radziecki zannektowal panstwa baltyckie oraz czesc Finlandii i Rumunii, podczas gdy Niemcy podbili Norwegie, Danie, Belgie, Luksemburg i Holandie. Po upadku Francji w czerwcu 1940 roku wojna toczyla sie glownie miedzy Niemcami, ktore teraz wspomagala faszystowska Italia, a Imperium Brytyjskim i Brytyjska Wspolnota Narodow, z walkami na Balkanach, na Morzu Srodziemnym i Bliskim Wschodzie, w Afryce Wschodniej, podczas powietrznej bitwy o Anglie i Blitzu oraz morskiej bitwy o Atlantyk. Do polowy 1941 roku Jugoslawia i Grecja zostaly rowniez pokonane przez panstwa Osi. W czerwcu 1941 roku Niemcy najechaly Zwiazek Radziecki, otwierajac front wschodni.
W grudniu 1941 roku Japonia zaatakowala terytoria amerykanskie i brytyjskie w Azji i na Pacyfiku, w tym Pearl Harbor na Hawajach, co doprowadzilo do przystapienia Stanow Zjednoczonych do wojny przeciwko Osi. Japonia podbila duza czesc wybrzeza Chin i Azji Poludniowo-Wschodniej, ale jej postepy na Pacyfiku zostaly zatrzymane w czerwcu 1942 roku podczas bitwy o Midway. Na poczatku 1943 roku sily Osi zostaly pokonane w Afryce Polnocnej i pod Stalingradem w Zwiazku Radzieckim. Inwazja aliantow na Wlochy w lipcu doprowadzila do upadku tamtejszego rezimu faszystowskiego, a ofensywy aliantow na Pacyfiku i w Zwiazku Radzieckim zmusily Os do odwrotu na wszystkich frontach. W 1944 roku alianci zachodni najechali Francje w Normandii, a Zwiazek Radziecki wkroczyl do Europy Srodkowej. Japonia rowniez poniosla duze straty, w tym obezwladnienie swojej marynarki wojennej przez Stany Zjednoczone, utrate kluczowych wysp zachodniego Pacyfiku i porazki w Birmie.
Wojna w Europie zakonczyla sie wraz z wyzwoleniem terytoriow okupowanych przez Niemcy i inwazja Aliantow na Niemcy, ktora uworonczyla sie upadkiem Berlina zajetym przez wojska sowieckie i bezwarunkowa kapitulacja Niemiec 8 maja 1945 r. 6 i 9 sierpnia USA zrzucily bomby atomowe na Hiroszime i Nagasaki, a nastepnie nastapila sowiecka inwazja na okupowana przez Japonie Mandzurie. Japonia oglosila bezwarunkowa kapitulacje 15 sierpnia i podpisala dokument kapitulacyjny 2 wrzesnia 1945 r. II wojna swiatowa przeksztalcila swiatowe struktury polityczne, gospodarcze i spoleczne oraz stworzyla fundamenty stosunkow miedzynarodowych na reszte XX wieku i w XXI wieku. Powstaly Narody Zjednoczone, aby promowac wspolprace miedzynarodowa i zapobiegac przyszlym konfliktom, a zwycieskie mocarstwa - Chiny, Francja, Zwiazek Sowiecki, Wielka Brytania i USA - staly sie stalymi czlonkami Rady Bezpieczenstwa. Zwiazek Sowiecki i USA wyszly jako rywalizujace supermocarstwa, torujac droge do zimnej wojny. W nastepstwie zniszczen w Europie, wplyw jej mocarstw oslabl, co wywolalo dekolonizacje Afryki i Azji. Wiele panstw, ktorych przemysl zostal zniszczony, podjelo dzialania na rzecz odrodzenia gospodarczego i ekspansji.
Daty poczatku i konca
Zobacz tez: Oś czasu II wojny swiatowej
Osie czasu II wojny swiatowej
Chronologicznie
Wstep
Wydarzenia (w Azjii w Europie)
Nastepstwa
- 1939
- 1940
- 1941
- 1942
- 1943
- 1944
- 1945
- Nastepstwa
Wg tematu
Przyczyny (Dyplomacja)
Wypowiedzenia wojny
BitwyOperacje
Wg teatru dzialan
Bitwa o Europe operacje powietrzne
Front WschodniProjekt Manhattan
Wielka Brytania front wewnetrzny
Kapitulacja armii Osi
vte
Wiekszosc historykow zgadza sie, ze II wojna swiatowa rozpoczela sie od niemieckiej inwazji na Polske 1 wrzesnia 1939 r. i brytyjskich oraz francuskich wypowiedzen wojny Niemcom dwa dni pozniej.[1] Daty rozpoczecia wojny na Pacyfiku obejmuja poczatek drugiej wojny chinsko-japonskiej 7 lipca 1937 r. lub wczesniejsza inwazje Japonii na Mandzurie 18 wrzesnia 1931 r.[2][3][4][5] Inne proponowane daty rozpoczecia to wloska inwazja na Abisynie 3 pazdziernika 1935 r.[6] Brytyjski historyk Antony Beevor uznaje poczatek II wojny swiatowej za bitwy nad Chalchin-Gol, toczonych miedzy Japonia a silami Mongolii i Zwiazku Sowieckiego od maja do wrzesnia 1939 r.[7] Inni uwazaja hiszpanska wojne domowa za poczatek lub wstep do II wojny swiatowej.[8][9]
Data zakonczenia wojny rowniez nie jest powszechnie uznana. W owym czasie powszechnie przyjmowano, ze wojna zakonczyla sie wraz z zawieszeniem broni 15 sierpnia 1945 roku (Dzien V-J), a nie wraz z formalna kapitulacja Japonii 2 wrzesnia 1945 roku, ktora oficjalnie zakonczyla wojne w Azji. Traktat pokojowy miedzy Japonia a Aliantami zostal podpisany w 1951 roku.[10] Traktat z 1990 roku dotyczacy przyszlosci Niemiec umozliwil zjednoczenie Niemiec Wschodnich i Zachodnich.[11] Nigdy nie podpisano formalnego traktatu pokojowego miedzy Japonia a Zwigzkiem Radzieckim, choc stan wojny miedzy obu krajami zostal zakonczony poprzez Wspolna Deklaracje Radziecko-Japonska z 1956 roku, ktora przywrocila takze pelne stosunki dyplomatyczne miedzy nimi.[12][13]
Tlo historyczne
Artykul glowny: Przyczyny II wojny swiatowej
Skutki I wojny swiatowej
Zgromadzenie Ligi Narodow, odbywajace sie w Genewie, w Szwajcarii (1930)
I wojna swiatowa radykalnie zmienila europejska mape polityczna. Najwazniejsze panstwa Trójprzymierza (Mocarstw Centralnych) stracily terytorium w swoich odpowiednich traktatach pokojowych po zakonczeniu konfliktu. Powstaly nowe panstwa narodowe w wyniku rozpadu imperiow austro-wegierskiego, osmanskiego i rosyjskiego.[14]
Aby zapobiec przyszlej wojnie swiatowej, Liga Narodow zostala utworzona w 1920 roku przez Konferencje Pokojowa w Paryzu. Glowna funkcja organizacji bylo zapobieganie konfliktom zbrojnym poprzez bezpieczenstwo zbiorowe, rozbrojenie militarne i morskie, a takze rozwiazywanie miedzynarodowych sporow poprzez pokojowe negocjacje i arbitraz.[15]
Mimo silnych sentymentow pacyfistycznych po I wojnie swiatowej, w kilku panstwach europejskich pojawil sie nacjonalizm irredentystyczny i rewanzystowski.[16] Uczucia te byly szczegolnie wyrazne w Niemczech z powodu znacznych strat terytorialnych, kolonialnych i finansowych narzuconych przez Traktat Wersalski. Na mocy traktatu Niemcy stracily oko13 procent swojego terytorium macierzystego i wszystkie swoje posiadlosci zamorskie, podczas gdy aneksja innych panstw przez Niemcy zostala zabroniona, narzucono odszkodowania, a takze wprowadzono ograniczenia co do wielkosci i mozliwosci zbrojnych sil kraju.[17]
Niemcy i Wlochy
Cesarstwo Niemieckie zostalo rozwiazane w wyniku rewolucji niemieckiej w latach 1918-1919, a powstalo demokratyczne rzad, pozniej znany jako Republika Weimarska. W okresie miedzywojennym dochodzilo do konfliktow miedzy zwolennikami nowej republiki a zadeklarowanymi przeciwnikami zarowno z prawej, jak i lewej strony sceny politycznej. Wlochy, jako sojusznik Ententy, dokonaly pewnych zdobyczy terytorialnych po wojnie; jednakze wloscy narodowisci byli oburzeni tym, ze obietnice zlozone przez Wielka Brytanie i Francje w zamian za przystapienie Wloch do wojny nie zostaly spelnione w traktacie pokojowym. W latach 1922-1925 ruch faszystowski pod wodza Benito Mussoliniego przejal we Wloszech wladze z narodowosciowym, totalitarnym i klasy kolaboracjonistycznym programem, ktory zniecil demokracje parlamentarna, zdlawil sily socjalistyczne, lewicowe i liberalne oraz prowadzil agresywna, ekspansywna polityke zagraniczna majaca na celu uczynienie z Wloch mocarstwa swiatowego, obiecujac stworzenie "Nowego Imperium Rzymskiego".[18]
Adolf Hitler na politycznym wiecu niemieckich nazistow w Norymberdze, sierpien 1933